Wat kost de zelftest van het anesthesietoestel aan sevofluraan?
Elke werkdag begint op de OK voor de anesthesiemedewerker met dezelfde routine: de zelftest van het anesthesietoestel. Bij sommige toestellen gaat daarbij een kleine hoeveelheid sevofluraan verloren, die niet gebruikt wordt voor de anesthesie. Per test is dat weinig, maar over tien jaar en een heel toestellenpark loopt het op. Het verschil hangt samen met de verdampertechniek. In veel ziekenhuizen wordt sevofluraan steeds minder gebruikt vanuit het oogpunt van milieubehoud, toch - zo blijkt uit onderzoek - gaat er nog veel sevofluraan verloren door de dagelijkse zelftest. Het verschilt echter per merk wat het verlies is, anesthesietoestellen met een mechanische verdamper hebben 0 uitstoot.
Een routine waar niemand bij stilstaat
Een anesthesietoestel voor klinisch gebruik moet vóór gebruik een zelftest doorlopen. Voor anesthesiemedewerkers is dat zo vanzelfsprekend dat het nauwelijks nog opvalt. Bij het verduurzamen van de OK gaat de aandacht vooral naar de keuze van het anestheticum en naar low-flow en minimal-flow anesthesie. Sinds desfluraan in de EU per 1 januari 2026 alleen nog op medische indicatie mag worden gebruikt, is sevofluraan het gangbare dampvormige anestheticum. Wat er tijdens de zelftest met de sevofluraan gebeurt, blijft meestal buiten beeld. Men is zich vaak niet eens bewust dat de zelftest sevofluraan verbruikt.
Wat de metingen laten zien
In 2016 publiceerden Dehouwer en collega's (OLV Ziekenhuis Aalst) in het Journal of Clinical Monitoring and Computing een studie naar de verbruiksweergave van drie toestellen met automatische target control: Aisys, Zeus en FLOW-i. Daarvoor werden vaporizers en injectoren vóór en na gebruik gewogen. De onderzoekers bepaalden ook hoeveel vloeibaar anestheticum verloren ging bij een machine checkout. Met sevofluraan was dat 1,78 mL bij de Aisys, 0,21 mL bij de Zeus IE en 1,67 mL bij de FLOW-i.
Mechanische verdamper versus elektronische dosering
Bij de Dräger Atlan A350 en Perseus A500 gaat er tijdens de zelftest geen anestheticum verloren: 0 mL per checkout. Deze toestellen werken met een mechanische verdamper, in OK-jargon "de pot". De drie gemeten toestellen doseren het anestheticum elektronisch, via een cassette of injector. Het verschil in verlies tijdens de zelftest is daarmee geen kwestie van merk, maar van verdampertechniek.
Het rekenvoorbeeld
Stel je hebt 10 toestellen, vijf zelftests per week, 48 weken per jaar, tien jaar lang. Dat zijn 24.000 zelftests, oftewel 2.400 per toestel. Met een GWP100 (Global Warming Potential over a 100-year time horizon) van ongeveer 130 voor sevofluraan en flessen van 250 mL ontstaat dit beeld:
| Toestel | Sevofluraan per checkout | CO2e per toestel | Flessen Sevofluraan totaal |
|---|
| Aisys | 1,78 mL | 844 kg | 171 |
| FLOW-i | 1,67 mL | 792 kg | 160 |
| Zeus IE | 0,21 mL | 100 kg | 20 |
| Atlan A350 en Perseus A500 | 0 mL | 0 kg | 0 |
Wat kost dat?
Een fles sevofluraan van 250 mL kost in Nederland volgens de laagste openbare lijstprijs €189,78 (Sevorane, AbbVie; Farmacotherapeutisch Kompas, G-Standaard van Z-Index, oktober 2026). Dat is ongeveer €0,76 per mL. Daarmee kost één zelftest op een Aisys circa €1,35 aan sevofluraan. Over tien jaar is dat ruim €3.200 per toestel. Voor een OK met 10 toestellen komt het rekenvoorbeeld uit op:
Aisys: circa €32.400
FLOW-i: circa €30.400
Zeus: circa €3.800
Anesthesietoestel met mechanische verdamper: €0
Wat betekent dat voor een gemiddeld OK-complex?
Bij 6 OK's met één toestel per OK en dezelfde aannames (2.400 zelftests per toestel in tien jaar) ziet het rekenvoorbeeld er zo uit:
| Toestel | Sevofluraan | Flessen | Kosten | CO2e |
|---|
| Aisys | 25,6 liter | 103 | circa €19.500 | 5,1 ton |
| FLOW-i | 24,0 liter | 96 | circa €18.300 | 4,8 ton |
| Zeus | 3,0 liter | 12 | circa €2.300 | 0,6 ton |
| Atlan A350 en Perseus A500 | 0 liter | 0 | €0 | 0 ton |
Per jaar gaat het bij Aisys om circa €1.950 aan sevofluraan dat alleen door de zelftest verloren gaat. Ziekenhuizen kopen via aanbestedingen in en betalen doorgaans minder dan de lijstprijs. De bedragen zijn dus een indicatie van de orde van grootte.
Hoe hard zijn de cijfers?
Het gaat om een rekenvoorbeeld, niet om een gemeten totaal. De waarden voor Aisys, Zeus IE en FLOW-i komen uit één gemeten toestel per type, en de studie (Dehouwer et al., J Clin Monit Comput 2016) wijst er zelf op dat de variatie tussen toestellen van hetzelfde type niet is onderzocht. De metingen zijn bovendien ruim tien jaar oud; nieuwere software kan andere waarden geven. De 0 mL voor Atlan en Perseus komt niet uit deze studie, maar uit het feit dat deze toestellen geen elektronische verdampers gebruiken, maar mechanische die geen sevofluraan gebruiken bij de zelftest.
Een vraag voor de aanbesteding
De meest concrete les ligt bij de aanschaf. Het loont daarom de moeite om leveranciers expliciet te bevragen naar:- hoeveel anestheticum het toestel verbruikt tijdens de dagelijkse functiecontrole;
- of er ook verbruik is bij functiecontroles tussen patiënten, en zo ja, hoeveel;
- hoe dat verbruik is gemeten, vastgelegd in een schriftelijk rapport van het testlab.
Voor OK-managers en inkopers is dat een eenvoudige toevoeging aan het programma van eisen. Verduurzaming van de OK zit niet alleen in keuzes per patiënt, maar ook in wat het toestel doet als er nog niemand op tafel ligt. Return on Investment kreegt er op die manier weer een nieuwe dimensie bij.
Reken het zelf uit
Met de interactieve rekentool hieronder vul je het aantal OK's, toestellen en zelftests van je eigen ziekenhuis in, en eventueel je eigen inkoopprijs. Wil je de rekentool ontvangen voor jouw ziekenhuis, neem dan even contact met me op via info@okvisie.nl
