Wie rijdt er eigenlijk?

Ik rij al jaren op de automatische piloot. Letterlijk. Ik vertrouw mijn navigatiesysteem zo volledig dat ik soms pas na de afrit besef dat ik niet meer weet hoe de weg eruitzag. De GPS zei links. Ik ging links. Wie reed er eigenlijk? Die vraag schoot door mijn hoofd toen ik las dat Maastricht UMC+ nu zes chirurgische robots in huis heeft — het breedste aanbod van Nederland. En dat de Orsi Academy in Gent een AI-copiloot demonstreerde die live, tijdens een robotoperatie, operatiefases herkent en kritieke anatomische structuren detecteert. Real-time. Zonder vertraging. De AI kijkt mee. De AI denkt mee. De AI wijst aan.

Ik vind dat fascinerend. En tegelijkertijd bekruipt me hetzelfde gevoel als op die snelweg. Wie rijdt er eigenlijk?
Want de chirurg stuurt nog. Zeker. Maar als een systeem live aangeeft welke structuur je voor je hebt, welke fase de operatie zich in bevindt en welke beslissing contextueel het meest voor de hand ligt — wat is dan nog de autonome handeling? En belangrijker: als het systeem de verkeerde afslag aanwijst, wie heeft er dan gereden?

Voor OK-professionals is dit geen theoretische vraag. Als operatieassistent of anesthesiemedewerker sta jij aan die tafel. Jij ziet wat het scherm toont. Jij volgt de workflow die mede door een algoritme wordt bepaald. Jij bent de mens in de keten. En mensen in ketens zijn gewend om te vertrouwen op wat voor hen wordt bepaald.
Ik ben niet tegen navigatiesystemen. Ik ben ook niet tegen AI in de operatiekamer. Maar ik ben wel voor het blijven stellen van de vraag: wie rijdt er? Wie is eindverantwoordelijk als het systeem het mis heeft? En wat moeten wij, de professionals op de vloer, weten en kunnen om niet alleen mee te rijden, maar ook in te grijpen als de GPS ons de sloot in stuurt?

De technologie is er. De vraag is of wij er klaar voor zijn. Niet als passagier. Als bestuurder.