Dokters-assistenten op de OK: kwaliteit of beschikbaarheid?

Steeds meer Nederlandse ziekenhuizen zetten doktersassistenten in als operatieassistent, ook bij grote en complexe ingrepen. Beroepsverenigingen van operatieassistenten (LVO) en anesthesiemedewerkers (NVAM) luiden de noodklok over patiëntveiligheid en kwaliteitsverlies. Een poll onder Zorgvisie-lezers laat een opvallend verdeeld beeld zien: precies de helft stelt kwaliteit voorop, de andere helft pleit voor pragmatisme.

Het personeelstekort op operatieafdelingen dwingt ziekenhuizen tot creatieve oplossingen. Doktersassistenten – van oorsprong opgeleid voor de huisartsenpraktijk of polikliniek – worden in toenemende mate omgeschoold en ingezet als vervanging van gespecialiseerde operatieassistenten. De trend is niet nieuw, maar wint snel terrein: bij de zeven ziekenhuizen van WZW (West-Nederlandse Ziekenhuizen) zijn momenteel circa 360 fte aan operatieassistenten werkzaam, terwijl het actuele tekort al oploopt tot ruim 30 fte. Landelijk dreigt de krapte de komende jaren verder toe te nemen.

De Nederlandse Vereniging van Anesthesiemedewerkers (NVAM) en de beroepsvereniging van operatieassistenten (LVO) reageren verontrust. NVAM-voorzitter Remko ter Riet waarschuwt met kracht: "Door het personeelstekort wordt de maat genomen met de kwaliteit van zorg. En dat in een welvarend land als Nederland. De anesthesiologische zorg gegeven door de anesthesiemedewerker en anesthesioloog samen – ook wel team anesthesie – is één van de beste en veiligste zorgverlening ter wereld, en dat willen we zo houden. Als deze trend doorzet, krijgen we zorg op derde-wereldniveau." De verenigingen benadrukken dat specifieke OK-competenties – steriele techniek, instrumentatiekennis, snelle besluitvorming bij complicaties – niet in enkele maanden zijn aan te leren.

Niet iedereen deelt die scepsis. Een chirurg met meer dan dertig jaar ervaring stelt dat een gemotiveerde doktersassistent na een gedegen inwerkperiode ook bij complexe operaties volwaardig kan functioneren: "Ik zou me prima op mijn gemak voelen met een gemotiveerde doktersassistent aan tafel die na een inwerkperiode van een aantal maanden heeft aangetoond en aangegeven zich veilig te voelen in deze nieuwe rol." Een ziekenhuisbestuurder onderbouwt de pragmatische lijn: "Beter de zorg van een 9 naar een 8 brengen en voor iedereen beschikbaar, dan zorg op een 9 houden en enorme wachtlijsten." Andere stemmen wijzen op aanvullende opties: herintreders, gepensioneerde OK-verpleegkundigen die hun ervaring beschikbaar willen stellen, en een herschikking van taken waarbij de anesthesiemedewerker als physician assistant meerdere operatiekamers begeleidt onder supervisie van een anesthesioloog.

De discussie raakt de kern van wat de operatieafdeling defineert: een omgeving waar precisie, veiligheid en teamdynamiek niet onderhandelbaar zijn. Voor beleidsmakers, zorginkopers en OK-teams staat de komende periode een fundamentele keuze centraal: investeren in de instroom en opleiding van gespecialiseerde OK-professionals, of het functieprofiel structureel verbreden met beheersbare kwaliteitsrisico's. Een breed gedragen antwoord ontbreekt vooralsnog – maar de urgentie om tot heldere kaders en landelijke afspraken te komen groeit met de dag.

_{Bron: Zorgvisie, 20 februari 2026. URL: https://www.zorgvisie.nl/poll-uitslag-uiteindelijk-zullen-we-met-minder-mensen-meer-zorg-kunnen-leveren-met-goede-kwaliteit/ | WZW West-Nederlandse Ziekenhuizen, februari 2026, https://www.wzw.nl}